Músíkþerapía er ein tegund meðferðar þar sem skipulögð notkun tóna, hljóða og hreyfinga er beitt til að hjálpa viðkomandi skjólstæðingi við að auka vellíðan eða ná fram þeim mögulega þroska og eiginleikum sem skjólstæðingurinn býr yfir. Músíkþerapistinn vinnur eftir mismunandi músíkþerapíufræðum og aðferðum sem hentar hverjum og einum skjólstæðingi í samræmi við sett markmið. Gert er mat á ýmsum eiginleikum skjólstæðingsins, styrk hans og meðferðarþörf. Út frá þessu mati eru síðan gerð markmið sem unnið er með í þerapíunni. Músíkþerapíu er hægt að nota með margskonar markhópum t.d. líkamlega og andlega fötluðum einstaklingum, heyrnalausum einstaklingum, einstaklingum sem eiga erfitt með mál, börn og unglingum með hegðunarvandamál eða börnum sem eiga erfitt með nám. Einnig er hægt að nota músíkþerapíu með geðfötluðum einstaklingum og síðast en ekki síst öldruðum einstaklingum. Með öðrum orðum má nota músíkþerapíu með öllum börnum og fullorðnum sem hafa sérstakar andlegar, félagslegar, vitsmunalegar eða líkamlegar þarfir.

Það sem gerir músíkþerapíu frábrugðna öðrum meðferðum er sjálf tónlistin. Í hverjum tíma upplifir skjólstæðingurinn tónlistarlega reynslu af einhverju tagi. Sem dæmi má nefna „að impróvisera“ eða að spinna en þá býr skjólstæðingurinn til tónlist án undirbúnings með því að syngja eða að spila á einhver hljóðfæri. Skjólstæðingurinn ræður algjörlega hvað hann vill spila en oft út frá fyrirfram ákveðnu þema og músíkþerapistinn spilar með. Skjólstæðingurinn getur líka endurskapað tónlist en það gerir hann þegar hann syngur og spilar fyrirfram tilbúna tónlist. Einnig getur skjólstæðingurinn samið tónlist en þá hjálpar músíkþerapistinn skjólstæðingnum að skrifa tónlistina niður, hvort sem er með nótum, teikna og mála, eða með einhverjum öðrum hætti sem hentar viðkomandi skjólstæðingi. Skjólstæðingurinn getur einnig hlustað á tónlist af öllu tagi en þá er mjög mikilvægt að músíkþerapistinn finni hina réttu tónlist sem hentar viðkomandi skjólstæðingi svo að hann fái sem mest út úr þerapíunni. Það er alls ekki sama hvað er spilað og hér er gott að fá upplýsingar frá t.d. fjölskyldu skjólstæðingsins eða öðrum sem er náinn skjólstæðingnum. Það þarf enga tónlistarmenntun af neinu tagi til að geta nýtt sér músíkþerapíu. Tónlistin er alltaf sniðin að þörfum og þroska viðkomandi skjólstæðings.

Margir vilja rugla saman tónlistarkennslu og músíkþerapíu en það er alls ekki sami hluturinn. Munurinn á tónlistarkennslu og músíkþerapíu er sá að í tónlistarkennslu er tónlistin aðalatriðið og þar er markmiðið að kenna viðkomandi tónlist. Tónlistin virkar algjörlega eftir hæfni þess sem tekur þátt í að flytja hana.Í músíkþerapíu er það einstaklingurinn sem er aðalatriðið.Þar skiptir máli að nota tónlistina á þann hátt að hægt sé að hjálpa viðkomandi til að ná fram t.d. mögulegum þroska. Það getur vel verið að tónlistin hljómi vel og fagurfræðilega rétt en það er alls ekki markmiðið. En af hverju tónlist? Jú, tónlistin skapast af þeim sem hlustar á hana. Það þýðir að fólk upplifir ekki endilega tónlist á sama hátt. Upplifunin er m.a. í tengslum við tíma og stað, menningu, tónlistaruppeldi og félagslegt samhengi. Tónlist er þess vegna ekki einhver fyrirfram ákveðin framleiðsla sem passar öllum heldur lifandi fyrirbæri sem lagar sig eftir persónuleika og sálarástandi hlustandans, umhverfi og augnabliki. Tónlist er líka samskiptatæki sem getur haft boðskap eða innihald. Þessi boðskapur getur verið margbreytilegur allt eftir því hver á í hlut. Það er mikilvægt fyrir alla að fá tækifæri til að tjá sig. Þeir sem ekki geta tjáð sig með orðum geta orðið mjög einangraðir og getur það valdið mikilli vanlíðan Með tónlistin geta þeir fengið að tjá sig og tilfinningar sínar og það er síðan músíkþerapistans að lesa úr henni. (Ruud, 1997)

Músíkþerapía getur verið mjög mikilvægur þáttur í lífi heilabilaðra einstaklinga. Meðal annars er hún mjög góð til:

• að mynda samband við einstaklinginn

• að hjálpa einstaklingnum að vinna gegn einmanaleika,vonleysi og aðgerðarleysi

• að gefa einstaklingnum möguleika á tjáningu án orða

• að skapa sálrænt og líkamlegt jafnvægi hjá einstaklingnum

• að byggja upp lífsgleði hjá einstaklingnum

• að efla hæfni einstaklingsins til að velja eða gefa honum möguleika á vali

• að styrkja og efla sjálfsálit og sjálfsvirðingu hjá einstaklingnum

• að efla félagslega samveru og hæfni til að vera/starfa í félagsskap við aðra

• að örva mál hjá einstaklingnum

• að styrkja einbeitingu og úthald hjá einstaklingnum

Tónlistin getur einnig virkað sem vitræn örvun, hana er hægt að nota í tengslum við líkamlegar æfingar og síðast en ekki síst getur tónlistin verið mjög áhrifarík til að vekja upp minningar og efla umræður hjá einstaklingnum. (Friis, 1987)

Músíkþerapíu er hægt að nota til að hugsa um og hjálpa viðkomandi í sambandi við líkamlega heilsu. Einnig er hægt að minnka virkni sjúkdómsins, hindra að viðkomandi lendi í ógöngum vegna sjúkdómsins, viðhalda stöðu viðkomandi sem einstaklings og passa upp á virðingu hans sem manneskju. Einnig er hægt að minnka og fyrirbyggja tilfinningalega og einstaklingsbundna erfiðleika sem viðkomandi getur lent í.

Músíkþerapía getur hjálpað heilabiluðum einstaklingum að ná sambandi her við annan og minnka þar með þeirra einangrun. Tónlistin getur virkað hvetjandi og örvað minni einstaklinganna í endurminningahópi. Hún getur einnig verið mikilvægur þáttur sem áhugamál hjá viðkomandi og tónlistarleikir geta verið nothæfir í tengslum við líkamlegar æfingar. Tónlistin virkar afslappandi t.d. þegar að viðkomandi einstaklingar eru órólegir, hræddir eða þunglyndir. (Bright,1997)

Það er ekki hægt að segja neitt ákveðið um það hvernig er best að vinna með heilabiluðum einstaklingi. Það er með þennan hóp eins og aðra hópa að nauðsynlegt er að vinna mjög persónubundið með hverjum og einum einstaklingi. Hvaða þörf hefur viðkomandi, hvað þarf hann að fá út úr músíkþerapíunni?